یک لیوان آب یخ در روز گرم، شاید لذتبخش باشد، اما از نگاه طب سنتی و شواهد علمی جدید، این عادت میتواند زنجیرهای از اتفاقات را در بدن شروع کند.
نگاه طب سنتی ایرانی
حکمای طب ایرانی معتقدند نوشیدن آب سرد، خصوصاً ناشتا، به سرعت در بافتهای کبد نفوذ میکند و باعث ضعف کبد و کاهش انرژی حیاتی میشود. از طرفی، مواجهه مکرر با سرما (مثل نوشیدن آب یخ) به مرور زمان مزاج کلیهها را به سمت سردی میبرد و در درازمدت میتواند زمینهساز نارسایی کلیه شود.
اما چرا کبد داغ میشود؟ وقتی کبد ضعیف و سرد میشود، مواد زائد و اخلاط سوخته در بدن تجمع مییابند. برای جبران این ضعف، کبد دچار غلبه حرارت میشود تا سوختوساز را بالا ببرد. این حرارت کبدی، مستقیماً با افزایش فعالیت سمپاتیک و ترشح کورتیزول مرتبط است.
نگاه پزشکی مدرن
مطالعات نشان میدهند افرادی که روزانه کمتر از ۱.۵ لیتر مایعات مینوشند، در مواجهه با استرس، ۵۵٪ کورتیزول بیشتری ترشح میکنند.
مکانیسم دقیقاً همان چیزی است که طب سنتی توصیف میکند: کاهش آب بدن (ناشی از نوشیدن ناکافی یا جایگزینی آب با مایعات سرد) باعث ترشح وازوپرسین میشود. این هورمون هم آب بدن را حفظ میکند و هم مستقیماً غدد فوقکلیه را برای تولید کورتیزول تحریک میکند.
آب یخ چگونه این چرخه را بدتر میکند؟
مطالعات نشان میدهند نوشیدن آب سرد آنزیمهای کبدی (ALT و AST) را بهطور معناداری افزایش میدهد که نشانه فشار و استرس اکسیداتیو بر کبد است. همزمان، قرار گرفتن در معرض سرما (مثل نوشیدن آب یخ) پاسخ کورتیزول را تشدید میکند، بهویژه اگر فرد از قبل دچار استرس یا ضعف کلیه باشد.
جمعبندی ساده
آب یخ ← ضعف و سردی کلیه + فشار بر کبد ← کبد داغ و تجمع سودا ← تحریک محور HPA ← افزایش کورتیزول.
اگر استرس مزمن داری، خوابت بیکیفیت است و همیشه احساس خستگی میکنی، اولین قدم ساده است: آب را از یخچال بیرون بیاور و جرعهجرعه و ولرم بنوش.
منابع علمی
1. Teległów A, Cicha I. (2025). Single immersion in cold water below 4 °C: A health hazard in young healthy men? PLoS One, 20(5): e0324502.
2. Amri J. (2018). The effect of drinking cold water on fasting blood glucose, urea, uric acid, creatinine, liver transaminase enzymes activities… Medical Laboratory Sciences, 3.
3. Liverpool John Moores University. (2024). Habitual Fluid Intake and Hydration Status Influence Cortisol Reactivity to Acute Psychosocial Stress. Journal of Applied Physiology. (PMID: 40803748)
4. American Physiological Society. (2025, Oct 16). Drinking Less Fluids May Increase Stress Hormone Levels. physiology.org.
5. Mozaffarpur A, et al. Biochemical Approach to the Hotness and Coldness of Mizaj in Persian Medicine: A Cross-Sectional Survey in the Healthy Population. Traditional and Integrative Medicine, 268-274.
